Jak zostać tłumaczem przysięgłym i czy trzeba mieć magistra oraz zdać egzamin?

Aby zostać tłumaczem przysięgłym trzeba posiadać dyplom studiów wyższych, być niekaranym i zdać egzamin na tłumacza przysięgłego. Czy na pewno trzeba posiadać dyplom magistra i zdać ten trudny egzamin?…

Tłumacz przysięgły – kim jest?

Tłumacz przysięgły to wolny zawód cieszący się dużym zaufaniem społecznym. W jego kompetencjach leży wykonywanie tłumaczeń poświadczonych (zwanych potocznie „przysięgłymi”) i ustnych m.in. dla sądu i prokuratora. Tłumacz przysięgły opatruje tłumaczenia pisemne swoją pieczęcią i podpisem. Szczegółowy zakres praw i obowiązków tłumaczy przysięgłych został uregulowany w Ustawie z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego. Tłumaczowi przysięgłemu, który nie wypełnia nałożonych na niego obowiązków grozi odpowiedzialność zawodowa, a nawet karna. Tłumacz przysięgły pobiera wynagrodzenie urzędowe w stałej wysokości za czynności wykonywane na podstawie ustawy. W swojej pracy tłumacz przysięgły musi z mocy prawa:

• wykazywać się szczególną starannością i bezstronnością,
• zachowywać tajemnicę zawodową i
• nieustannie doskonalić swoje kwalifikacje.

Bardziej szczegółowo o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz jego blaskach i cieniach pisałem w artykule Kim jest tłumacz przysięgły?

Jak zostać tłumaczem przysięgłym? Wymagania i warunki do spełnienia na przestrzeni czasu

Co trzeba zrobić by zostać tłumaczem przysięgłym? Szukając odpowiedzi na to pytanie mogłeś spotkać się ze sprzecznymi informacjami na temat wymogów, które trzeba spełnić. To dlatego, że warunki aby zdobyć uprawnienia tłumacza przysięgłego zmieniały się z czasem, w tym szczególnie dynamicznie w 2005 roku, gdy nastąpiła tzw. deregulacja zawodu tłumacza przysięgłego. W wyniku tego obniżono wymogi formalne, co do tego jakie wykształcenie musi mieć tłumacz przysięgły. Wówczas wprowadzono też obowiązek zdania dość trudnego egzaminu na tłumacza przysięgłego.

Poniżej dla pasjonatów (może ze 4 osoby, oprócz mnie 😉) przedstawiam, jak kształtowały się wymagania do nabycia tytułu tłumacza przysięgłego począwszy od 1928 roku. Jeżeli nie jesteś wśród nich, bez wahania przejdź do akapitu Jak zostać tłumaczem przysięgłym? Aktualne warunki nabycia prawa wykonywania zawodu poniżej.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym: lata 1928-1968

Na mocy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r. o tłumaczach przysięgłych i następnie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 grudnia 1953 r. w sprawie tłumaczów (sic!) przysięgłych tłumaczem przysięgłym mógł być ten, kto:

• posiada obywatelstwo polskie,
• korzysta w pełni z praw cywilnych i obywatelskich,
• jest nieskazitelnego charakteru i
• wykaże znajomość języków, dla których ma być mianowany tłumaczem.

Ciekawostka historyczna – w § 3 rozporządzenia z 1928 roku czytamy, że treść przysięgi składanej prezesowi właściwego miejscowo sądu okręgowego brzmiała:

„Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu i Wszechwiedzącemu, że powierzone mi obowiązki tłumacza spełniać będę z całą sumiennością. Tak mi, Panie Boże, dopomóż“.

A dalej dowiadujemy się, że (pisownia oryginalna zachowana):

„Osoby, wyznające religję chrześcijańską, przysięgają przed krzyżem; osoby, wyznające religję mojżeszową, trzymają prawą rękę na torze — 2 ks. Mojżesza 20 rozdz.”

Jak zostać tłumaczem przysięgłym: lata 1968-1987

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie tłumaczy przysięgłych nieco zmodyfikowało wymogi co do tego, jak zostać tłumaczem przysięgłym. Po raz pierwszy wprowadzono m.in. egzamin z umiejętności tłumaczenia, który był wymagany w przypadku braku wyższego wykształcenia językowego). Aby zostać tłumaczem przysięgłym należało wówczas:

• posiadać obywatelstwo polskie,
• korzystać w pełni z praw cywilnych oraz praw publicznych i obywatelskich praw honorowych,
• mieć ukończony 25 rok życia,
• być nieskazitelnego charakteru,
• wykazać odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego
  • dyplomem ukończenia odpowiednich dla języka obcego wyższych studiów filologicznych lub wyższego studium języków obcych albo
  • dyplomem ukończenia szkoły wyższej lub świadectwem ukończenia liceum ogólnokształcącego, jeżeli język obcy był w szkołach tych językiem wykładowym.
• udzielić rękojmi należytego wykonywania obowiązków tłumacza.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym: lata 1987-2005

Następnie, w roku 1987, weszło w życie Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych wprowadzające obowiązek ukończenia studiów wyższych.

Stanowiło ono, że „Tłumaczem języka obcego może być ustanowiona osoba, która:

• posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
• ukończyła 25 lat życia,
• wykaże odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia (…)
  • dyplomem ukończenia odpowiednich dla tego języka wyższych studiów filologicznych lub
  • studiów w zakresie lingwistyki stosowanej,
• daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków tłumacza,
• ukończyła studia wyższe,
• wyrazi zgodę na pełnienie funkcji tłumacza.”

W 2005 roku – pod koniec obowiązywania Rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych

Jak zostać tłumaczem przysięgłym: lata 2005-2015 – egzamin na tłumacza przysięgłego

W 2005 roku weszła w życie Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego niosąca ze sobą rewolucyjną zmianę wymagań, co do tego jak zostać tłumaczem przysięgłym. Jednakże w krótkim okresie przejściowym, osoby które zostały ustanowione tłumaczem przysięgłym na podstawie wcześniejszych przepisów mogły złożyć wniosek o wpis na listę tłumaczy przysięgłych Ministra Sprawiedliwości i uzyskanie wpisu z urzędu.

Gdy było już wiadomo, że wkrótce będzie wprowadzony wymóg egzaminu państwowego na tłumacza przysięgłego, wiele osób spełniających dotychczasowe warunki tego, jak zostać tłumaczem przysięgłym (ukończone studia filologiczne lub lingwistyki stosowanej) skorzystało z powyższej możliwości i nabyło uprawnienia na mocy łagodniejszych przepisów. Także do 2005 roku można było zostać tłumaczem przysięgłym bez zdawania egzaminu, jednak dziś nie jest to już możliwe.

Zgodnie z nową ustawą, w zakresie wykształcenia, oprócz studiów filologicznych dopuszczono także inne studia, jeżeli kandydat miał ukończone dodatkowo studia podyplomowe w zakresie tłumaczenia właściwego języka. Dopiero wykazując się takim wykształceniem, można było podejść do obowiązkowego i trudnego egzaminu na tłumacza przysięgłego.

Tłumaczem przysięgłym mogła być osoba fizyczna, która:

• ma obywatelstwo polskie albo obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) — stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub, na zasadach wzajemności, obywatelstwo innego państwa;
• zna język polski;
• ma pełną zdolność do czynności prawnych;
• nie była karana za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego;
• ukończyła magisterskie studia wyższe na kierunku filologia lub ukończyła magisterskie studia wyższe na innym kierunku i studia podyplomowe w zakresie tłumaczenia, odpowiednie dla danego języka;
• złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy oraz z języka obcego na język polski, zwany dalej „egzaminem na tłumacza przysięgłego”.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym od 2015 roku – deregulacja: wystarczy licencjat

W 2015 roku na mocy Ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustaw regulujących warunki dostępu do wykonywania niektórych zawodów złagodzono wymóg co do tego, jakie wykształcenie musi mieć tłumacz przysięgły. Niewiedza o tej najnowszej zmianie czasami prowadzi do błędów wśród kandydatów i osób myślących o egzaminie na tłumacza przysięgłego.

Aktualnie, aby zostać tłumaczem przysięgłym wcale nie trzeba mieć dyplomu magistra, a tym bardziej magistra filologii. Wystarczy licencjat lub inżynier jakiegokolwiek kierunku. Dla mnie ten przepis jest tyle zaskakujący, co zrozumiały z punktu widzenia budżetu Ministerstwa Sprawiedliwości. Egzamin na tłumacza przysięgłego kosztuje 800,00 zł, a skoro obniżamy wymogi przystąpienia do niego, to mamy więcej chętnych i dzięki temu notujemy wzrost wpływów z tytułu opłaty egzaminacyjnej 😉. Jednocześnie sam poziom trudności egzaminu – przynajmniej w zakresie języka angielskiego – pozostaje wysoki, o czym świadczy zdawalność w przedziale 25-30% kandydatów.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym? Aktualne warunki nabycia prawa wykonywania zawodu

Podsumowując, aby zostać tłumaczem przysięgłym aktualnie wymagane jest:

• obywatelstwo
  • polskie lub innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej,
  • Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (czytaj – Islandia, Liechtenstein i Norwegia),
  • Konfederacji Szwajcarskiej albo
  • innego państwa, jeżeli na podstawie i zasadach określonych w przepisach prawa UE przysługuje jej prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub, na zasadach wzajemności, obywatelstwo innego państwa;

także, co ciekawe, wcale nie trzeba mieć też obywatelstwa polskiego, jak przez wiele lat w przeszłości. Warto zauważyć, że od 2022 roku tłumaczami przysięgłymi w Polsce zostają także obywatele Ukrainy w związku z lawinowo zwiększającym się zapotrzebowaniem z powodu wojny w Ukrainie (dla zainteresowanych szczegóły na stronie Sejmu RP tutaj);

• znajomość języka polskiego,
• pełna zdolność do czynności prawnych,
• niekaranie za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego,
• ukończenie studiów wyższych (w tym studiów pierwszego stopnia – licencjackich lub inżynierskich),
• złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy oraz z języka obcego na język polski, tj. egzaminu na tłumacza przysięgłego.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym – formalności przed egzaminem

Powyżej opisałem wymogi ustawowe, jak zostać tłumaczem przysięgłym. Teraz czas, abym po krótce przedstawił formalności, których powinieneś dopełnić, aby na egzamin pójść i, gdy go śpiewająco zdasz, aby zostać wpisanym na listę tłumaczy przysięgłych.

Aby być dopuszczonym do egzaminu na tłumacza przysięgłego należy:

• złożyć pisemny wniosek o wyznaczenie terminu egzaminu (do pobrania ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości tutaj) na adres:

Ministerstwo Sprawiedliwości
Departament Zawodów Prawniczych
Wydział Tłumaczy Przysięgłych

Al. Ujazdowskie 11
00-950 Warszawa
skr. poczt. 33

wniosek można przesłać pocztą listem zwykłym, ale wszelką korespondencję urzędową polecam przesyłać listem poleconym, ponieważ wówczas mamy potwierdzenie nadania i możliwość śledzenia przesyłki;

• następnie wystarczy cierpliwie czekać, (and I mean naprawdę cierpliwie 😉- kolega czekał ponad półtora roku od złożenia wniosku w czasie pandemii Covid-19) aż Przewodniczący Komisji powiadomi Cię o terminie i miejscu egzaminu nie później niż na 21 dni przed dniem egzaminu (warto regularnie sprawdzać skrzynkę pocztową);
• ostatnią formalnością jest uiszczenie opłaty za egzamin w kwocie 800,00 zł, z dopiskiem „za egzamin na tłumacza przysięgłego”, przelewem na następujące konto:

Ministerstwo Sprawiedliwości
Biuro Dyrektora Generalnego
00-950 Warszawa, Al. Ujazdowskie 11
NBP O/O Warszawa
77 1010 1010 0400 1922 3100 0000

UWAGA: opłatę wnieś dopiero po otrzymaniu pisma z wyznaczoną datą egzaminu.

Być może w tym momencie w Twojej głowie powstaje szereg dodatkowych pytań: gdzie odbywa się egzamin na tłumacza przysięgłego, jak wygląda (jest przecież część pisemna i ustna), ile trwa, czy pisze się na komputerze, czy można mieć słownik, i tak dalej, i tak dalej… Odpowiedzi na te wszsytkie zagadnienia i wiele więcej znajdziesz w moim artykule tutaj.

Jak zostać tłumaczem przysięgłym – formalności po egzaminie

Nareszcie nadszedł upragniony, okupiony trudem i znojem, przepracowanymi weekendami, paletami Red Bulla sugar free i przepalonymi ekspresami do kawy (u mnie tak było, Tobie pójdzie zapewne łatwiej 😊) moment – zdany egzamin na tłumacza przysięgłego, o którym dowiadujesz się telefonicznie dzwoniąc do Ministerstwa Sprawiedliwości.

Teraz przed Tobą wisienka na torcie w postaci zaprzysiężenia na tłumacza przysięgłego. Ogłoszenie ze szczegółami na ten temat znajdziesz stronie MS. Uroczystość aktualnie odbywa się w gmachu głównym Ministerstwa Sprawiedliwości, Al. Ujazdowskie 11 w Warszawie. Dopiero po zdanym egzaminie, mniej więcej miesiąc przed zaprzysiężeniem, musisz wykazać, że spełniasz wszystkie opisane wyżej warunki formalne, aby zostać tłumaczem przysięgłym. W ogłoszeniu będzie jeszcze lista dokumentów niezbędnych do zabrania, w tym m.in.:

• formularz „wniosek o wpis na listę tłumaczy przysięgłych”,
• wniosek o wydanie zaświadczenia,
• kopia dowodu wpłaty opłaty skarbowej 17,00 zł za wydanie zaświadczenia,
• wniosek o wyrobienie pieczęci,
• kserokopia dowodu osobistego poświadczona notarialnie,
• zapytanie o niekaralność,
• oświadczenie o pełnej zdolności do czynności prawnych,
• odpis dyplomu ukończenia studiów wyższych.

Po zaprzysiężeniu na tłumacza przysięgłego pozostaje jeszcze ostatnia formalność zanim zaczniesz podbijać tłumaczenia własną imienną pieczęcią wydaną przez Mennicę Państwową i składać podpis w urzędowym charakterze. Zgodnie z Ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego musisz złożyć wzór podpisu oraz odcisk swojej pieczęci:

• Ministrowi Sprawiedliwości.
• ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz
• wojewodzie właściwemu ze względu na swoje miejsce zamieszkania.

Formularz dostępny jest na stronie www.ms.gov.pl, tak jak wszystkie wcześniejsze wzory pism kierowanych do MS.

Mam nadzieję, że teraz wiesz już jak zostać tłumaczem przysięgłym. A jeżeli zastanawiasz się, jak wygląda egzamin na tłumacza przysięgłego i czy trudno go zdać, zapraszam do tego artykułu, gdzie opisałem swoje doświadczenia i wiedzę dotyczącą egzaminu na tłumacza przysięgłego języka angielskiego.

Jeżeli podoba Ci się ten post, będę wdzięczny za komentarz i udostępnienie na Facebooku i LinkedIn. Daj znać (może być przez formularz kontaktowy), jeżeli brakuje Ci w sieci informacji o jakimś zagadnieniu dotyczącym tłumaczeń angielskich – chętnie pomyślę, jak mogę pomóc 🙂